گونتاي گنجالپ  

 

ائلچي بَيله اوز- اوزه

Elçibəylə üz-üzə

گيريش

  باکي نين درينليگيني آختاريرديم. يازارلارلا، شاعيرلرله تانيش اولوردوم. بو تانيشليق سوره جينده اؤزونو پئيغمبر آدلانديران و آتا لقبيني سئچميش اولان آصيف افندييئوله تانيش اولدوم. 8 آي اونونلا علاقه  ساخلاديم. ماراقلي سؤزلر دانيشيردي. دئمک اولار کي، آصيف افندييئوين بوتون اثرلريني اوخودوم. آصيف افندييئوين نسيمي، فوضولي و تصوووفله باغلي سؤيله ديکلري نين هئچ بير ائپيستئمولوژيک طرفي يوخ ايدي. خوصوصن فوضوليني آنلايا بيلمه ديگي اوچون اؤز خياللاريني اونون آدينا يوکله ييردي، دانيشيقلاريندا و يازيلاريندا. دئموکراسيني قطعي شکيلده قبول ائتميردي، چونکو هم دئموکراسييه، هم ده ديني ايقتيدارا قارشي اولاراق "آتاليق"  اوصول ايداره سيني گليشديرميشدي. آتا دا خالق طرفيندن سئچيلمير، اؤز-اؤزونه يئتيشيردي. آنجاق يئتيشمه ديگي زامان توپلومون نئجه ايداره اولاجاغي حاقدا دا بير بوشلوق وار ايدي آصيف افندييئوين سياسي فلسفه سينده. آيريجا ايقتيصادي پروقراميندا دا "مينيمال (حداقل)ائکونومي" پرینسيپيني دييشيلمز شرط کيمي ايلکه لري ايچينه يئرلشديرميشدي. مينيمال ايقتيصادي سيستئمله ائرمني ايشغالينين قارشيسي نئجه آلينا بيلر سواللاري جاوابسيز ايدي، مرحومون گؤروشلرينده. گئرچکليکله بوتون باغلاريني قوپارميش اوتوپيک بير دونيا گؤروشو گليشديرميشدي. خوصوصن آذربايجان تاريخيني و تاريخي ائوره لر ايچينده موسيقي نين رولونو، ائوريم ائوره لريني آنلايا بيلمه ديگي اوچون موسيقي ايله باغلي سؤيله ديکلري و يازديقلاري دا يالنيز اؤزونون گليشديرديگي فلسفه نين اؤزلليکلريني آنلاتماغا يؤنه ليک ايدي. يالنيز آصيف افندييئوين روس ديلينده بير چوخ معلوماتا صاحيب اولدوغونو کيمسه اينکار ائده بيلمز. بو بيلگيلرين فاناتيک پرينسيپلره تابع توتولماسي بير باشقا قونودور.  

  آصيف افندييئوله بوتون ايليشکيلريم کسيلميشدي. ايچ کونترولوم يوخ ايدي. ايچ کونترولون اولماماسي نين ياخشي و اولومسوز طرفلري وار. ياخشي طرفي بودور کي، بو ايچ کونترولو ساغلاماق اوچون دايمي آختاريشدا و حرکتده اولماليسان. دايمي حرکت دوشونجه نين گئرچک تعريفيدير. حرکت اولمايان يئرده دوشونجه مرکزلشه بيلمز. دوشونجه نين مرکزلشيب داغيلماسي و بو سورجين پئريوديک شکيلده داوام ائتمه سي ديالئکتيگين گئرچک تعريفيدير. اول سببدن ده فيکير آداملاري دايمي بير حضورورسوزلوق ايچينده اولموشلار.   

  روحن چوخ چتين دورومدا ايديم. ديگر طرفدن باکيداکي ايقتيصادي گرگينليک ده بو روحي گرگينليگيمه آرتيريلميشدي. کيتاب تاپا بيلميرديم اوخوماغا. روس ديليني بيلمه يَن بير فيکير آدامي اوچون باکيدا ياشاماق چوخ چتيندير. چونکو هئچ بير فيکري قايناق مؤوجود دئييلدير آنا ديليميزده. بو، مني چوخ اوزن بير حاديثه  ايدي. عؤمرومون معناسيز، علمسيز و بيلگيسيز کئچمه سي روحومو جهننمه چئويرميشدي. بؤيله بير سارسينتي ايچينده باکيدا فعاليت گؤسترن هيند مدنييتي نين تبليغاتچيسي کريشناايستلرله تانيش اولدوم. بوتون وئدالاري(هیند اینانج کیتابلاری) آذربايجان تورکجه سينه ترجومه ائتميشلر. Bhaqvad-Qita-نی پولسوز اولاراق هدييه ائتديلر منه. بو کيتاب اولماسايدي، بلکه ده اينتيحار ائدرديم. حياتيما آنلام قازانديران، روحومو ساکيتلشديرن و ايچيمه آيدينليق گتيرن بو کيتاب اولدو. يوخسول بير محلله ده حياتيمي آيدينلادان وئدالار ايدي. مهاتما گاندي کيمي بير اولو اينساني يئتيشديرن هيند مدنييتينه اؤز روحومون و ويجدانيمين درينليگينده بورجلولوق و ميننتدارليق حيسسي داشيييرام. بو گون کئچميشيمه باخارکن، دوشونورم کي، کريشناايستلر قدر بيزيم ميللي کيمليگيميزه خيدمت ائدن آز که سيم وار. هيند مدنييتيني بيزيم ديليميزه چئويريب نفيس شکيلده چاپ ائتمه لري تورکچه ميزه ان بؤيوک خيدمت اولموشدور. کيتابي اوخوماغي اؤزونه ياساق ائتميش، اونون-بونون 5-6 سؤزونو ازبرله ييب اؤزونو اؤنملي سيياستچي سايانلاردانسا باکيدا فعاليت گؤسترن کريشناايستلر داها چوخ خيدمت ائديرلر بيزيم ميللي ديليميزه، ميللي کيمليگيميزه. هيند مدنييتي نين آنا ديليميزه ترجومه اولماسي اؤزو-اؤزلوگونده ديليميزين گلیشمه سي باخيميندان چوخ اؤنملي بير حاديثه دير.   

  داها سونرا گئجه گوندوز ايچيمه قاپيليب مؤولاناني، فوضوليني، حافيظي، عطاری و بو کيمي موتصَوويفلرين اثرلريني اوخويوردوم. باکيدا تورکييه ليلرين آچديغي جاميلر منيم اوچون چوخ فايدالي اولدو. تورک ديلينه ترجومه ائديلميش شرقين بؤيوکلريني دئمک اولار کي، تورک جاميلريندن آليب اوخودوم. تورکييه ده ديني طريقت اولان نورچولارين دا باکيدا کيتابخانالاري نين آچيلماسي آيريجا بير فورصت اولدو. نورچولارين کيتابخاناسيندا بوللوجا سوسيولوژي و پسيکولوژي کيتابلار وار ايدي. عئيني زاماندا ايرانين باکيدا آچديغي کيتاب ماغازاسيندا دا اسکي ادبييات مؤوجود ايدي. بلکه ده ايرانين باکيدا گؤردويو ان ياخشي ايش او کيتاب ماغازاسيني آچماسيدير.   

  دؤرد ايل حياتيم بو شکيلده کئچدي. آرتيق ياواش-ياواش سياسي بيلگيلريمين ده آرتماسينا احتيياج دويماقدا ايديم. بعضي يازيلار يازيرديم، آنجاق هئچ بير قزئت چاپ ائتميردي. ايندي ده چاپ ائتمزلر. سانميرام گله جکده ده چاپ ائتسينلر. باکيداکي سوسيو-پسيکولوژيک موحيط چوخ فرقليدير. سوسيو-پسوکولوژيني زورلاماق اولماز. يازيلاريمين يايينلانماماسي مني حدسيز درجه ده ناراحات ائديردي. چونکو توپلومون ايچينه چيخماميش بير يازي تنقيد ده ائديله بيلمز. تقدير و تنقيد ايشيغيندا يازيچي اينکيشاف ائدير. قلم تجروبه قازانير.   

  1996- جي ايلده بعضي قزئتلرده کيچيک سياسي يازيلاريم چاپ اولماغا باشلادي. خوصوصن "جومهورييت" قزئتينده "گونئي آذربايجان تورک جومهورييتينه دوغرو..." باشليقلي بير نئچه ديزي يازيلاريم ياييلدي. بو يازيلاري ائلچي بَي ده اوخويورموش. بير گون جومهورييت قزئتي نين باش رئداکتورو ياديگار بَي ائلچي بَيدن بير مساژ وئردي منه. ائلچی بَی "يازيلاريني ديققتله اوخويورام و فيکيرلرين منيم اوچون ماراقليدير"- دئيه يازميشدي. ائلچي بَگين بو مساژي منيم اوچون چوخ سئوينديريجي اولدو. چونکو بئله دَيَرلي بير اينسانين يازيمي اوخوماسي منيم اوچون علامتدار حاديثه  ايدي. ائلچي بَگين بير چوخ موصاحيبه سيني اوخوموشدوم. دئمک اولار کي، قزئتلرده چيخان بوتون موصاحيبه لريني اوخويوردوم.   

          1997- جي ايلده ائلچی بَی باکي يا تشريف گتيردي. باکي نين سياسي اورتامي چوخ ايسينميشدي. ائلچي بَگين باکييا گليشي ايله گونئي آذربايجان مسئله سي ده جيدي شکيلده ايجتيماعييته يئرلشمه يه باشلاياجاقدي. هر زامان بو شکيلده اولموشدور. بؤيوک فيکيرلرين آرخاسيندا بؤيوک بير ليدئرين اخلاقي، معنويياتي، اينانجي و ايراده سي دورموشدور. ليدئرلر هر زامان يئتيشمزلر. پوليتيکاجي اولماق ليدئر اولماق دئييلدير. عومومييتله ليدئر پوليتيکاجي دئييلدير. چونکو پوليتيکاجي يالان دانيشا بيلر، آنجاق ليدئر يالان دانيشماز، خوصوصن ده اؤز ميللتينه هئچ بير شکيلده يالان دئيه بيلمز. ليدئرين بؤيوک اخلاقي يالان دانيشماغي اؤنلر. ائلچي بَگين باکييا گليشي ايله منيم ده آديم گوندمه گيره جکدي. ايشي-گوجو يالنيز کيتاب اوخوماق اولان، يازديقلاريني هئچ بير يئرده چاپ ائتديره بيلمه يَن بير گنج آدامين ائلچی بَی طرفيندن بو شکيلده تقدير گؤرمه سي البتته سئوينديريجي بير حاديثه  ايدي.   

  ائلچی بَی باکيدا ياشايان گونئيليلرله گؤروش تعيين ائتميشدي. من ده بو گؤروشه قاتيليرديم. بونو من ايسته مه ميشديم، ائلچی بَی ايسته ميشدي. چونکو منيم ائله بير ايستکده بولونماق اوچون صلاحييتيمين اولدوغونو سانميرديم. ائلچی بَی بيزيم هر تک- تکيميزي او اوزون بويو ايله باغرينا باسيب اؤپوردو. سادجه ال گؤروشموردو. ائلچي بگين حضوروندا اؤزومو گوونده حيسس ائديرديم. حياتيمدا ايلک دفعه  ايدي بو قدر درين بير موتلولوق و آرخايينليق ايچينده ايديم. من بو موتلولوغو و گووه ني يالنيز کيتابلاردا اوخوموشدوم. ائلچی بَی بؤيوک اينسان ايدي. بؤيوکلوک ندير؟ بيز اؤزوموزده اولان اؤزلليکلري باشقاسيندا گؤردويوموز اوچون اونا بؤيوک دئميريک. بؤيوک اينسان او کسدير کي، اوندا اولان اؤزلليک بيزده يوخدور. آنجاق اولماسيني آرزو ائديريک. ائلچی بَی ده بو آرزو ائتديگيميز بؤيوکلوک وار ايدي. او اوزدن ده ائلچی بَی بؤيوکدور و اونون بؤيوکلوگونون آيدينليغي هر زامان تورک ميللتي نين يولونا ايشيق ساچاجاقدير.   

  ائلچی بَیله گؤروشدويومده اؤزومو تقديم ائدرکن، منه " سنين قلمينه بؤيوک حؤرمتيم وار"- دئدي. بو سؤز منيم چوخ درينليگيمه يئريدي. ان چوخ سئوديگيم سؤزدور. اوزون زامان ايدي سانکي بکله ديگيم بير جومله ايدي. صؤحبت زاماني ائلچي بگين ووجودوندان قايناقلانان گووَن و سئوگي دويغولاري هاميميزين روحوموزو سارميشدي. سانکي بيرلشميش آذربايجان وطني نين آرخايينليغي ايچنده حيسس ائديرديک اؤزوموزو. ائلچي بگين صيفتيندن، داورانيشلاريندان، باخيشيندان قايناقلانان ايشيق بيزه راحاتليق وئريردي. بؤيوک بير موجاديله يه گيريشيميز اوچون گوون قايناغي ايدي ائلچی بَی.   

  بوتؤو آذربايجان بيرليگي قورولدو. هر هفته کئچيريلن توپلانتيلاردا دئمک اولار کي، من معروضه چي کيمي چيخيش ائديرديم. خوصوصن بعضي تاريخي حاديثه لرله باغلي ائلچی بَی اؤزلليکله مني گؤرولنديريردي معروضه اوچون. بو دا منيم اوزَريمه بؤيوک مسئولييت يوکله ييردي. يوزلرجه پروفئسسورون، علملر نامزدینين اؤنونده چيخيب معروضه ائله مک آسان ايش دئييل. 1998-جي ايلده 18 فئورال (29 بهمن) حاديثه سي ايله باغلي معروضه چي کيمي دانيشديم. بو معروضه لرين هاميسي ويدئو-کاسئته آلينيردي. منيم معروضه مه بير چوخ اعتيراضلار گلدي. بو اعتيراضلارين بير چوخونون قيسقانجليقدان اولدوغونو بيليرديم. من بو معروضه مده ايسلام سونراسي فارسلارين فارس ميللييتچيليگي مرکزلي ايسلام آراييشلاريندان دانيشميشديم. عادتن هر بير معروضه نين سونوندا ائلچی بَی دانيشار، یئکون سؤزو سؤیلردی. بو معروضه نين ده سونوندا ائلچي به يه سؤز وئريلدي. ائلچي بگين سؤيله ديگي ايلک سؤز بو اولدو: "بَيلر، اعتيراضلارينيز يانليشدير. گونتاي به يين بو مقاله سي درگيلرده چاپ اولمالي و تاريخ اينستيتوتلاريندا اؤيره نيلمه ليدير. گونتاي بيين باخديغي بوجاقدان ايسلام سونراسي تاريخيميزه باخماليييق" -دئدي. ائلچي بگين بو سؤزلري هر کسي يئرينده اوتورتموشدو. سونرا دا سؤزلرينه داوام ائله دي...  

  1997- جي ايلين 21 آذر ايلدؤنومونده ده معروضه چي من ايديم. معروضه مي بيتيرديکدن سونرا حوسئين جاويده حصر ائتديگيم بير شعريمي بؤيوک بير جوشقو ايله اوخودوم. ائلچی بَی اؤن سيرادا اوتورموشدو. شعريمي اوخويارکن ائلچي بگين گؤزلريندن آخان ياشي گؤردوم. باشقالاري گؤرمه سين دئيه الي ايله ياناقلاريني گؤرونمز حالا گتيرميشدي.   

  بو شکيلده موتلو بير حياتيميز داوام ائديردي. ائلچی بَیله بيرليکده ياشاييرديق ميللت اولاراق. ائلچي بگين وارليغي حياتداکي عکسيکليکلريميزي اونوتدورموشدو.   

  2000- جي ايل فئورال آيي نين 25- ده آذري-تورک قادينلار تشکيلاتي نين باشقاني يازيچيلار بيرليگي نين ناتوان کلوبوندا علمي کونفئرانس دوزنله ميشدي. مؤوضوعنو من اؤزوم تعيين ائتميشديم: "ميلت-دين-دؤولت". تک معروضه چي ده من ايديم. معروضم بيتديکدن سونرا ايندي پارلامئنتودا ميلت وکيلي اولان بيريسي منه چوخ قابا شکيلده "نييه چيخيب اوردا مونولوق سؤيله ييرسن؟!" - دئيرکن، ائلچی بَی اوزونو آداما توتوب "هونرين وار سن ده چوخ بئله بير مونولوق سؤيله سنه ده قولاق آساق" - دئيه يئرينده اوتورتدو. منيم اوراداکي معروضه مدن سونرا تورکييه دؤولتي باکيدا گؤره ولی اولان دييانت ايشلري نين تمثيلچيسيني گؤره ويندن آلميشدي. معروضه مده تورکييه نين آذربايجاندا يانليش ديني پوليتيکا يوروتدويو حاقدا بيلگي وئرميشديم.  

  بو شکيلده ائنئرژيلي بير حياتيميز داوام ائديردي. آنجاق بو موتلولوغون عؤمرو چوخ اولمادي. 2000- جي ايل آوقوست آيي نين 22-ده ائلچی بَی آنکارادا وفات ائتدي. اؤلوم خبريني دويارکن دونيا باشيما دارالدي. بوتون آذربايجانليلارين ائوينده عزيز بير اينسان اؤلموشدو. اينسانلارين بو قدر صداقتله آغلاماسينا تانيق اولماق دا گؤزل بير شئيدي. ائلچی بَی اؤلموشدو. ايچيمه قورخونج بير اوموتسوزلوق چؤکموشدو. گؤزلريمين ياشيني توتا بيلميرديم. ان چوخ دا تنهاليغيمدا آغلاييرديم. بو سطيرلري يازارکن ده گؤز ياشلاريمي توتا بيلميرم. هر زامان ائلچي به یي آنارکن گؤز ياشلاريم سئل اولوب آخيب گئدير. بويونومدا بير دوستلوق، بير وفا بورجو وار. ائلچی بَی وفاسي. سئويرم وطنيمي، ائلچي به یي يئتيشديرن ميللتيمي، وطنيمي سئويرم.   

  ائلچي بَگين وفاتيندان سونرا يوخولاريما قاريشان گرگينليک سببيله اولسا گرک، آرد-آردا ائلچي بَه یي يوخودا گؤروردوم. بير دفعه ائلچي بگين ائوينده يالنيز ايکيميز ايديک. موختليف مؤوضوعلاردان دانيشديق. سؤز گلدي اينسانين ايچ دونياسينا، معنويياتا و يوخولارا. ائلچی بَی دئدي: "جاوانليغمدا بير يوخو گؤرموشدوم. هئچ کسه دئمه ميشم. سنه دئييرم، آنجاق سن هئچ کسه دئمه." من ده هئچ کسه دئمه ديم. ايندي ده دئميرم ائلچي بگين يوخوسونو. آنجاق ائلچي بگين اؤلوموندن سونرا عئيني يوخونو من ده گؤردوم. او يوخونو ائلچی بَیله آراميزدا اولان سير کيمي آنلاديغيم اوچون اؤزوم گؤردوکدن سونرا دا کيمسه يه دئمه ديم. دئمه يه جه یم ده، بلکه گله جکده، يوز ايللر سونرا يوردوموزدا باشقالاري نين دا يوخوسونا گيرر او حاديثه .   

  آنجاق يوخولاريمين بيرينی بوردا يازاجاغام: "کنديميزده ائویمیزین اوستونه چيخميشام و ساوالانين ذيروه سينه، قارلي ذيروه سينه باخيرام. ائلچي به یي ذيروه ده قارين ايچينده گؤرورم. ساوالانين ذيروه سينده کي  قار اريديکجه ائلچی بَی ده اريیيب، آخيردي. قار سولاري نين وارديغي يئرده باغ-بوستان گؤوَريردي. ائلچي بگين روحو آذربايجانين تورپاقلارينا هوپور، بار- برکت گتيريردي. "   

  27.06.2007  

    Güntay Gəncalp

 

Elçibəylə üz-üzə

Giriş

Bakının dərinliyini axtarırdım. Yazarlarla, şairlərlə tanış olurdum. Bu  tanışlıq sürəcində özünü peyqəmbər adlandıran və ATA ləqəbini seçmiş olan Asif Əfəndiyevlə tanış oldum. 8 ay onunla əlaqə saxladım. Maraqlı sözlər danışırdı. Demək olar ki, Asif Əfəndiyevin bütün əsərlərini oxudum. Asif Əfəndiyevin Nəsimi, Füzuli və təsəvvüflə bağlı söylədiklərinin heç bir epistemolojik tərəfi yox idi. Xüsusən Füzulini anlaya bilmədiyi üçün öz xəyallarını onun adına yükləyirdi, danışıqlarında və yazılarında. Demokrasini qəti şəkildə qəbul etmirdi, çünkü həm demokrasiyə, həm də dini iqtidara qarşı olaraq “ATALIQ” üsul idarəsini gəlişdirmişdi. Ata da xalq tərəfindən seçilmir, öz-özünə yetişirdi. Ancaq yetişmədiyi zaman toplumun necə idarə olacağı haqda da bir boşluq var idi Asif Əfəndiyevin siyasi fəlsəfəsində. Ayrıca iqtisadi proqramında da “minimal ekonomi” prinsipini dəyişilməz şərt kimi ilkələri içinə yerləşdirmişdi. Minimal iqtisadi sistemlə Erməni işğalının qarşısı necə alına bilər sualları cavabsiz idi, mərhumun görüşlərində. Gerçəkliklə bütün bağlarını qoparmış utopik bir dünya görüşü gəlişdirmişdi. Xüsusən Azərbaycan tarixini və tarixi evrələr içində musiqinin rolunu, evrim evrələrini anlaya bilmədiyi üçün musiqi ilə bağlı söylədikləri və yazdıqları da yalnız özünün gəlişdirdiyi fəlsəfənin özəlliklərini anlatmağa yönəlik idi. Yalnız Asif Əfəndiyevin rus dilində bir çox məlumata sahib olduğunu kimsə inkar edə bilməz. Bu bilgilərin fanatik prinsiplərə tabe tutulması bir başqa qonudur.

Asif Əfəndiyevlə bütün ilişkilərim kəsilmişdi. İç kontrolum yox idi. İç kontrolun olmamasının yaxşı və olumsuz tərəfləri var. Yaxşı tərəfi budur ki, bu iç kontrolu sağlamaq üçün daimi axtarışda və hərəkətdə olmalısan. Daimi hərəkət düşüncənin gerçək tərifidir. Hərəkət olmayan yerdə düşüncə mərkəzləşə bilməz. Düşüncənin mərkəzləşib dağılması və bu sürəcin peryodik şəkildə davam etməsi dialektiyin gerçək tərifidir. Ol səbəbdən də fikir adamları daimi bir hüzursuzluq içində olmuşlar.

Ruhən çox çətin durumda idim. Digər tərəfdən Bakıdakı iqtisadi gərginlik də bu ruhi gərginliyimə artırılmışdı. Kitab tapa bilmirdim oxumağa. Rus dilini bilməyən bir fikir adamı üçün Bakıda yaşamaq çox çətindir. Çünkü heç bir fikri qaynaq mövcud deyildir ana dilimizdə. Bu, məni çox üzən bir hadisə idi. Ömrümün mənasız, elmsiz və bilgisiz keçməsi ruhumu cəhənnəmə çevirmişdi. Böylə bir sarsıntı içində Bakıda fəaliyət göstərən Hind mədəniyətinin təbliğatçısı Krışnaistlərlə tanış oldum. Bütün Vedaları Azərbaycan Türkcəsinə tərcümə etmişlər. Bhaqvad-Qitanı pulsuz olaraq hədiyə etdilər mənə. Bu kitab olmasaydı, bəlkə də intihar edərdim. Həyatıma anlam qazandıran, ruhumu sakitləşdirən və içimə aydınlıq gətirən bu kitab oldu. Yoxsul bir məhəllədə həyatımı aydınladan Vedalar idi. Mahatma Qandi kimi bir ulu insanı yetişdirən Hind mədəniyətinə öz ruhumun və vicdanımın dərinliyində borcluluq və minnətdarlıq hissi daşıyıram. Bu gün keçmişimə baxarkən, düşünürəm ki, Krişnaistlər qədər bizim milli kimliyimizə xidmət edən az kəsim var. Hind mədəniyətini bizim dilimizə çevirib nəfis şəkildə çap etmələri türkçəmizə ən böyük xidmət olmuşdur. Kitabı oxumağı özünə yasaq etmiş, onun-bunun 5-6 sözünü əzbərləyib özünü önəmli siyasətçi sayanlardansa Bakıda fəaliyət göstərən Krişnaistlər daha çox xidmət edirlər bizim milli dilimizə, milli kimliyimizə. Hind mədəniyətinin ana dilimizə tərcümə olması özü-özlüyündə dilimizin gəlişməsi baxımından çox önəmli bir hadisədir.

Daha sonra gecə gündüz içimə qapılıb Mövlananı, Füzulini, Hafizi, Əttarı və bu kimi mütəsəvviflərin əsərlərini oxuyurdum. Bakıda Türkiyəlilərin açdığı camilər mənim üçün çox faydalı oldu. Türk dilinə tərcümə edilmiş Şərqin böyüklərini demək olar ki, Türk camilərindən alıb oxudum. Türkiyədə dini təriqət olan Nurçuların da Bakıda kitabxanalarının açılması ayrıca bir fürsət oldu. Nurçuların kitabxanasında bolluca sosioloji və psikoloji kitablar var idi. Eyni zamanda İranın Bakıda açdığı kitab mağazasında da əski ədəbiyat mövcud idi. Bəlkə də İranın Bakıda gördüyü ən yaxşı iş o kitab mağazasını açmasıdır.

Dörd il həyatım bu şəkildə keçdi. Artıq yavaş-yavaş siyasi bilgilərimin də artmasına ehtiyac duymaqda idim. Bəzi yazılar yazırdım, ancaq heç bir qəzet çap etmirdi. Indi də çap etməzlər. Sanmıram gələcəkdə də çap etsinlər. Bakıdakı sosio-psikolojik mühit çox fərqlidir. Sosio-psokolojini zorlamaq olmaz. Yazılarımın yayınlanmaması məni hədsiz dərəcədə narahat edirdi. Çünkü toplumun içinə çıxmamış bir yazı tənqid də edilə bilməz. Təqdir və tənqid işığında yazıçı inkişaf edir. Qələm təcrübə qazanır.

1996-cı ildə bəzi qəzetlərdə kiçik siyasi yazılarım çap olmağa başladı. Xüsusən “Cümhuriyət” qəzetində “Güney Azərbaycan Türk Cümhuriyətinə Doğru...” başlıqlı bir neçə dizi yazılarım yayıldı. Bu yazıları Elçibəy də oxuyurmuş. Bir gün Cümhuriyət qəzetinin baş redaktoru Yadigar bəy Elçibəydən bir məsaj verdi mənə. Elçibəy “yazılarını diqqətlə oxuyuram və fikirlərin mənim üçün maraqlıdır”-deyə yazmışdı. Elçibəyin bu məsajı mənim üçün çox sevindirici oldu. Çünkü belə dəyərli bir insanın yazımı oxuması mənim üçün əlamətdar hadisə idi. Elçibəyin bir çox müsahibəsini oxumuşdum. Demək olar ki, Qəzetlərdə çıxan bütün müsahibələrini oxuyurdum.

          1997-ci ildə Elçibəy Bakıya təşrif gətirdi. Bakının siyasi ortamı çox isinmişdi. Elçibəyin Bakıya gəlişi ilə Güney Azərbaycan məsləsi də ciddi şəkildə ictimaiyətə yerləşməyə başlayacaqdı. Hər zaman bu şəkildə olmuşdur. Böyük fikirlərin arxasında böyük bir liderin əxlaqı, mənəviyatı, inancı və iradəsi durmuşdur. Liderlər hər zaman yetişməzlər. Politikacı olmaq lider olmaq deyildir. Ümumiyətlə lider politikacı deyildir. Çünkü politikacı yalan danışa bilər, ancaq lider yalan danışmaz, xüsusən də öz millətinə heç bir şəkildə yalan deyə bilməz. Liderin böyük əxlaqı yalan danışmağı önlər. Elçibəyin Bakıya gəlişi ilə mənim də adım gündəmə girəcəkdi. İşi-gücü yalnız kitab oxumaq olan, yazdıqlarını heç bir yerdə çap etdirə bilməyən bir gənc adamın Elçibəy tərəfindən bu şəkildə təqdir görməsi əlbəttə sevindirici bir hadisə idi.

Elçibəy Bakıda yaşayan Güneylilərlə görüş təyin etmişdi. Mən də bu görüşə qatılırdım. Bunu mən istəməmişdim, Elçibəy istmişdi. Çünkü mənim elə bir istəkdə bulunmaq üçün səlahiyətimin olduğunu sanmırdım. Elçibəy bizim hər tək-təkimizi o uzun boyu ilə bağrına basıb öpürdü. Sadəcə əl görüşmürdü. Elçibəyin hüzurunda özümü güvəndə hiss edirdim. Həyatımda ilk dəfə idi bu qədər dərin bir mutluluq və arxayınlıq içində idim. Mən bu mutluluğu və güvəni yalnız kitablarda oxumuşdum. Elçibəy BÖYÜK insan idi. Böyüklük nədir? Biz özümüzdə olan özəllikləri başqasında gördüyümüz üçün ona böyük demirik. Böyük insan o kəsdir ki, onda olan özəllik bizdə yoxdur. Ancaq olmasını arzu edirik. Elçibəy də bu arzu etdiyimiz böyüklük var idi. O üzdən də Elçibəy böyükdür və onun böyüklüyünün aydınlığı hər zaman Türk millətinin yoluna işıq saçacaqdır.

Elçibəylə görüşdüyümdə özümü təqdim edərkən, mənə “Sənin qələminə böyük hörmətim var”- dedi. Bu söz mənim çox dərinliyimə yeridi. Ən çox sevdiyim sözdür. Uzun zaman idi sanki bəklədiyim bir cümlə idi. Söhbət zamanı Elçibəyin vücudundan qaynaqlanan güvən və sevgi duyğuları hamımızın ruhumuzu sarmışdı. Sankı Birləşmiş Azərbaycan vətəninin arxayınlığı içndə hiss edirdik özümüzü. Elçibəyin sifətindən, davranışlarından, baxışından qaynaqlanan işıq bizə rahatlıq verirdi. Böyük bir mücadiləyə girişimiz üçün güvən qaynağı idi Elçibəy.

Bütöv Azərbaycan Birliyi quruldu. Hər həftə keçirilən toplantılarda demək olar ki, mən məruzəçi kimi çıxış edirdim. Xüsusən bəzi tarixi hadisələrlə bağlı Elçibəy özəlliklə məni görəvləndirirdi məruzə üçün. Bu da mənim üzərimə böyük məsuliyət yükləyirdi. Yüzlərcə professorun, elmlər namzədinin önündə çıxıb məruzə eləmək asan iş deyil. 1998-ci ildə 18 fevral (29 bəhmən) hadisəsi ilə bağlı məruzəçi kimi danışdım. Bu məruzələrin hamısı video-kasetə alınırdı. Mənim məruzəmə bir çox etirazlar gəldi. Bu etirazların bir çoxunun qısqanclıqdan olduğunu bilirdim. Mən bu məruzəmdə İslam sonrası farsların fars milliyətçiliyi mərkəzli islam arayışlarından danışmışdım. Adətən hər bir məruzənin sonunda Elçibəy danışar, yekun sözü söylərdi. Bu məruzənin də sonunda Elçibəyə söz verildi. Elçibəyin söylədiyi ilk söz bu oldu: “Bəylər, etirazlarınız yanlışdır. Güntay bəyin bu məqaləsi dərgilərdə çap olmalı və tarix institutlarında öyrənilməlidir. Güntay bəyin baxdığı bucaqdan İslam sonrası tariximizə baxmalıyıq”-dedi. Elçibəyin bu sözləri hər kəsi yerində oturtmuşdu. Sonra da sözlərinə davam elədi...

1997-ci ilin 21 Azər ildönümündə də məruzəçi mən idim. Məruzəmi bitirdikdən sonra Hüseyn Cavidə həsr etdiyim bir şeirimi böyük bir coşqu ilə oxudum. Elçibəy ön sırada oturmuşdu. Şeirimi oxuyarkən Elçibəyin gözlərindən axan yaşı gördüm. Başqaları görməsin deyə əli ilə yanaqlarını görünməz hala gətirmişdi.

Bu şəkildə mutlu bir həyatımız davam edirdi. Elçibəylə birlikdə yaşayırdıq millət olaraq. Elçibəyin varlığı həyatdakı əksikliklərimizi unutdurmuşdu.

2000-ci il fevral ayının 25-də Azəri-Türk Qadınlar Təşkilatının başqanı Yazıçılar Birliyinin Natəvan klubunda elmi konferans düzənləmişdi. Mövzunu mən özüm təyin etmişdim: “Millət-din-dövlət”. Tək məruzəçi də mən idim. Məruzəm bitdikdən sonra indi parlamentoda millət vəkili olan birisi mənə çox qaba şəkildə “niyə çıxıb orda monoloq söyləyirsən?!”-deyərkən, Elçibəy üzünü adama tutub “hünərin var sən də çox belə bir monoloq söylə sənə də qulaq asaq”-deyə yerində oturtdu. Mənim oradakı məruzəmdən sonra Türkiyə dövləti Bakıda görəvli olan Diyanət İşlərinin təmsilçisini görəvindən almışdı. Məruzəmdə Türkiyənin Azərbaycanda yanlış dini politika yürütdüyü haqda bilgi vermişdim.

Bu şəkildə enerjili bir həyatımız davam edirdi. Ancaq bu mutluluğun ömrü çox olmadı. 2000-ci il Avqust ayının 22-də Elçibəy Ankarada vəfat etdi. Ölüm xəbərini duyarkən dünya başıma daraldı. Bütün Azərbaycanlıların evində əziz bir insan ölmüşdü. İnsanların bu qədər sədaqətlə ağlamasına tanıq olmaq da gözəl bir şeydi. Elçibəy ölmüşdü. İçimə qorxunc bir umutsuzluq çökmüşdü. Gözlərimin yaşını tuta bilmirdim. Ən çox da tənhalığımda ağlayırdım. Bu sətirləri yazarkən də göz yaşlarımı tuta bilmirəm. Hər zaman Elçibəyi anarkən göz yaşlarım sel olub axıb gedir. Boyunumda bir dostluq, bir vəfa borcu var. Elçibəy vəfası. Sevirəm vətənimi, Elçibəyi yetişdirən millətimi, vətənimi sevirəm.

Elçibəyin vəfatından sonra yuxularıma qarışan gərginlik səbəbilə olsa gərək, ard-arda Elçibəyi yuxuda görürdüm. Bir dəfə Elçibəyin evində yalnız ikimiz idik. Müxtəlif mövzulardan danışdıq. Söz gəldi insanın iç dünyasına, mənəviyata və yuxulara. Elçibəy dedi: “Cavanlığmda bir yuxu görmüşdüm. Heç kəsə deməmişəm. Sənə deyirəm, ancaq sən heç kəsə demə.” Mən də heç kəsə demədim. İndi də demirəm Elçibəyin yuxusunu. Ancaq Elçibəyin ölümündən sonra eyni yuxunu mən də gördüm. O yuxunu Elçibəylə aramızda olan sir kimi anladığım üçün özüm gördükdən sonra da kimsəyə demədim. Deməyəcəyəm də, bəlkə gələcəkdə, yüz illər sonra yurdumuzda başqalarının da yuxusuna girər o hadisə.

Ancaq yuxularımın birini burda yazacağam: “Kəndimizdə evimizin üstünə çıxmışam və Savalanın zirvəsinə, qarlı zirvəsinə baxıram. Elçibəyi zirvədə qarın içində görürəm. Savalanın zirvəsindəki qar əridikcə Elçibəy də əriyib, axırdı. Qar sularının vardığı yerdə bağ-bostan gövərirdi. Elçibəyin ruhu Azərbaycanın torpaqlarına hopur, bar-bərəkət gətirirdi.”

27.06.2007