گونتاي گنجآلپ

 

(شکیل 1987- جی ایلده یحیی شئیدانین یوبیلئیینده چکیلمیشدیر. (

(Şəkil 1987-ci ildə Yəhya Şeydanın Yubileyində çəkilmişdir.)

آشيق حسن

Aşıq Həsən

              اينقيلاب اولموشدو. تبريز اونيوئرسيتئتينده اوزانلار اؤز ديليميزده ماهنيلار اوخوموشدولار. بو ماهنيلارين کاسئتي، دئمک اولار کي، بوتون آذربايجانا ياييلميشدي. کاسئتلرده آشيقلاري آلقيشلايان سايسيز اينسانلارين فريادلاري ائشيديليردي. او زامانلار 13-12 ياشيم وار ايدي. کاسئتلرده کي  سايسيز ايزديحامين "ياشاسين آذربايجان!" شوعارلاري روحومو تيتره ديردي. بو کاسئتلرين بيزيم ائوه نئجه گلديگيني دقيق اولاراق خاطيرلايا بيلميرم. آنجاق بيليرم کي، بيزيم کنديميزده تبريز اونيوئرسيتئتينده اوزانلارين اوخودوغو ماهنيلاري هر کس ازبر بيليردي. تارلالاردا چاليشان گنج قيزلار بعضن آغيز- آغيزا وئريب "زحمتکئش اينسانا من فداييم" سؤيله مه لرينه يئريمده دونوب قولاق آسيرديم. اؤز- اؤزومه دوشونوردوم کي، بو سسلر منيم اوچون نه آنلادير، نه خاطيرلادير؟ حيسس ائديرديم کي، بو حالال، زحمتکئش اينسانلارين تارلالارداکي خور شکلينده سؤيله ديکلري شرقيلر اوزَريمه بير تاريخي ميسسيون يوکله يير.  

          مال و قويون اوتارماقدان گليرديم، يورغون اولماغيما باخماياراق، کنديميزين مئيدانلاريندا گئجه ياريسي چيخيب اولدوزلارا باخماغي سئويرديم. قونشولاريميزين حَيَطيندن يوکسلن پئيين قوخوسونو دا سئويرديم. ايندي آوروپانين ان لوکس ماغازالاريندان آليش-وئريش ائديرم. عطيرلي ماغازالاردان. آنجاق او پئيينلردن يوکسلن زحمت و حالالليق قوخوسونون لذتيني آلا بيلميرم. درگاز وورماقدان، بيچين بيچمکدن ترله ين آتامين، خوصوصن عنبر قارداشيمين قولتوغونون آلتيندان بورنوما دولان قوخودان لذت آليرديم. او قوخولاري ايندي يالنيز يوخومدا گؤرورم. يوخوما گيرير او شرف، زحمت و حالالليق قوخولاري. گئجه لر چيخيب اولدوزلو گؤيون آلتيندا، برکتلي يئرين اوستونده کنديميزين مئيدانلاريندا گزشيرديم. بعضن ده کنددن بير آزجيق اوزاقلاشيب و گئجه نين سسسيزليگيني پوزان اوتلارين آراسينداکي بؤجکلرين شرقيلريني دينله ييرديم. ساعاتلارجا دينله ميشم بؤجکلرين شرقيلريني. داها سونرا نه قدر سيمفونييايا قولاق آسديم، موغام دينله ديم، آنجاق هئچ بيريسي بؤجکلرين گئجه لر سؤيله ديکلري شرقيلر کيمي روحومو ائتکيله مه دي. او شرقيلرين حصره تينده يم. خانيميما وصييت ائتميشم کي، اؤلدويومده کنديميزده باسديريليم. اورادا، يالنيز اورادا گئجه لر او آدلاريني بيلمه ديگيم، گوندوزلر گؤره بيلمه ديگيم، يالنيز گئجه لر شرقيلريني دينله ديگيم بؤجکلرين سيمفونييالاريني دينلرکن تورپاغين آلتيندا اويوماقدان ذؤوق آلا بيلرم.  

  گئجه لرين سسسيزليگينده کنديميزين مئيدانلاريندا دولاشديغيمدا بعضي او کاسيب و بدبخت گؤرونتوسو اولان داخمالاردان ياشلي قادينلارين "زحمتکئش اينسانا من فداييم" زومزومه لريني دويارديم. کنديميزده يايقين اولان بوتون بو شرقيلر آشيق حسنين سسي ايله ايلک اؤنجه ياييلميشدي.    بو شرقيلري دينلرکن ايستر-ايستمز بو بؤيوک اينسانلا، بو بؤيوک اوزانلا، آشيق حسنله تانيش اولماق دويغولاري کئچيردي ايچيمدن. آشيق حسنين سسي، صنعتي اوشاقليق خاطيره لريمله قايناييب قاريشميشدي. ايچيمده گيزلين بير ايستک مني اوزان صنعتينه باغلاميشدي. حتّی اوزان اولماق ايسته ييرديم. لاکين يوخسوللوق، ساز صنعتيني اؤيره دن مرکزلرين اولماماسي سبب اولدو کي، اوزان اولما آرزوما چاتا بيلمه ديم. اوزان اولما آرزوما چاتماز اولدوم. آنجاق اوزان صنعتي نين تاريخي، فلسفه سي، ائستئتيک درينليگي، ميللي حياتلا و ميللي تاريخله اولان باغلاري و باغلانتيلاري حاققيندا درين آراشديرما آپاراجاقديم يئتکينلشديگيمده. حتّی GUNAZ TV- اوزان صنعتي نين تاريخي، فلسفه سي حاققيندا 10 ساعات پروقرام سوناجاقديم. بوتون بونلارين سببي ايسه چوجوقلوق ياشلاريمدا آشيق حسنين روحوما دولدوردوغو عدالت و ايجتيماعي برابرليک چاغريشديران شرقيلري اولاجاقدي. ساوالان داغيني شعرييته يوکله ييب منيم روحوما داشيياجاقدي آشيق حسن ايسکندري. آنامين تندير باشيندا چؤرک بيشيررکن آشيق حسنين شرقيلريني سؤيله ديگيني اونوتمام، اونوتماغا حاققيم يوخدور. آشيق حسن بوتون زحمتکئش طبقه لرين تانيديغي و سئوديگي بير اوزان اولموشدو. صمد بئهرنگيني ده او تانيتدي آذربايجانين حالال عايله لرينه. اونون سسي صمدين آرازدا بوغولدوغونو بيلديردي بيزه. آشيق حسن هم بيزي دويغولانديرير، ذؤوقلنديرير هم ده کيمليگيميزله، تاريخميزله تانيش ائديردي. آذربايجانين اولولاريني بيزه تانيديردي.   

***

  اورتا مکتبي بيتيررکن تبريز اونيوئرسيتئتينده اوخوماق ان بؤيوک آرزوم ايدي. ندن؟ چونکو ايچيمدن گيزلين بير سس دئييردي کي، آذربايجانين گله جگي ايله باغلي باش وئره جک اولايلارين مرکزي تبريز اولاجاقدير. بو اولايلارين تام اورتاسيندا اولماق ايسته ييرديم. حتّی بعضن ده اؤزومو قورتاريجي ليدئر اولاراق سانيرديم. ائله بيليرديم کي، یوردومون قورتولوشو گؤره وینی تانري منيم شعوروما و ويجدانيما يوکله ميشدير. دوشونوردوم کي، من دونيادا اولماديغيم اوچون آذربايجان بو وضعييته دوشموش، موطلق وطنيمي قورتارمالييام. بو سئودا اوغرونا بعضن آغلايیرديم، بعضن داغلاردا، دره لرده، خيابانلاردا يوکسک سسله شعر سؤيله يیرديم. ايچيمده يارديمچيلاريم دا وار ايدي: فضولي، حسئين جاويد، نسيمي، صابير، سهند و س.  

  اؤزومو بو ساواشا حيسسن و عقلن حاضيرلاييرديم. بو حاضيرليق حسابينا ايدي کي، بير چوخ آدام اينانمازدي من ايراندا دوغولموشام، هر کس منيم باکيدان گلديگيمي ساناردي. چونکو هر کسين ادبي ديلده يازيب-اوخوماسينا، دانيشماسينا اولان اينانجيم مني بو شکيلده تربييه ائتميشدي. اؤز-اؤزومو ائگيتيرديم. حياتيمين ان ائنئرژيلي واختي ايدي. دونکيشوت کيمي خيال دونياسيندا مني سئوه جک، مني داها دا گوجلنديره جک و بو ساواشدا تشويقچيم اولاجاق قيز دا وار ايدي. بو آرزولارلا، بو آماجلارلا و بو ائنئرژي ايله تبريزده اؤيرنجي اولماق ايسته ميشديم. اصلینده ايسه اساس آماجيم اؤيرنجي اولماق دئييل، آذربايجان اوغرونا بير ساواشچي اولماق ايدي. وطنيمين اسارتدن قورتولوشونو تاريخ منه تاپشيرميش، دئيه دوشونوردوم. ايچيمده آتش وار ايدي. توکنمز بير ائنئرژي ايله، ايچيمده کي  وولکانلارلا تبريزه گئتديم. تبريزه ايلک گيريشيمده گؤزلريمدن ياش دورمادان آخيردي. سالام تبريزيم، من بير ساواشچي اولاراق سنين قوينونا گليرم، آنام منيم، دونيام منيم، قبول ائت مني، تبريزيم! مني اؤز درينليگينله تانيشدير، منه يول گؤستر، مني يوکسکلره قالدير! کنديميزين داغلاريندان، آنامين شرقيلريندن روحوما هوپموش ائنئرژي وار ایچیمده، اونون اوزَرينه سن ده بوتون گوجونو اکله، سئويرم سني تبريزيم، مني ستارخانين روحو ايله تانيشدير، 21 آذرده شهيد اولان آنالاريمين، قارداشلاريمين، باجيلاريمين فريادلاريني روحوملا تانيشدير! من گلديم آرتيق، تبريزيم، مني قبول ائت!  

***

  تبريزده کي  حياتيم عؤمرومون ان اونودولماز و وئريملي گونلريدير. کنددن گلميش بير گنج ايديم. بير چوخ زنگين عايله لره دعوت اولوردوم. عايله نين بعضي گنج قيزلاري نين منيم پار-پالتاريما، چوخ ساده گئييميمه باخيب گولدوکلريني گؤروردوم. سونرا دا من صؤحبت ائتديگيمده همين قيزلارين منه نئجه حؤرمت ائتديکلريني ده گؤروردوم. جيريق آياققابيملا، کاسيب گؤرونومومله تبريزين ساواشچيسي اولماق ايسته ييرديم. موختليف مجليسلرده شعر اوخوماغيم، ميللي دَگَرلريميز حاققيندا صؤحبتلريم چوخ قيسا زاماندا مني تبريزده مشهور ائتدي. حتّی ايران شرطلرينده هر کسه نصيب اولمايان بير نئچه قيز آرخاداشي دا بولدوم. بو قيزلارلا داغلارا، بابک قالاسينا دا گئتديک. تبريز منيم اولقونلاشمام اوچون هر تورلو شرايطي ساغلاميشدي. ايندي بو متني تبريزدن چوخ اوزاقلاردا يازديغيم اوچون ناراحاتام. آنجاق بيليرم کي، تبريزين قورتولوشونداکي ساواشلاردا تبريزين کوچه لريبنده اولاجاغام. او زامان 20-24 ياش آراسيندا بير گنج اولماغيما و تبريزده هئچ بير ايقتيصادي داياناغيمين اولماماسينا باخماياق، منه دَگر وئرن، منيم بيلگيلريمه، کولتورومه دَگر وئرن اينسانلارا قلبيمين درينليگينده سونسوز حؤرمتلر، سئوگيلر بارينماقدادير.   

***

  1987- جي ايلده یحیی شئيدانين ياراديجيليغينا حصر اولونموش بير گئجه ده تانيش اولدوم چوجوقلوغومون سئويمليسي اولان آشيق حسن ايسکنديري ايله. آرتيق چوخ يئتکين ايديم. آذربايجانين معنوي دَگري حاققيندا بيلگي صاحيبي ايديم. خوصوصن اوزان صنعتي حاققيندا معلوماتيم و آراشديرمالاريم وار ايدي. یحیی شئيدا چوخ بؤيوک شخصييتدير. او، آذربايجانين مدنييت و معنوييات تاريخينده هئچ بير زامان اونودولماياجاق ايشلر گؤردو. منيم اؤز نفسيمه اولان گووه نين ساغلانماسيندا یحیی شئيدانين بؤيوک رولو اولدو. نئجه؟ شعرلريم و حيکايه لريم اونون يايينلاديغي قزئتده درج اولونوردو. بير گنج يازار اوچون هوسلنديريجي اورتام لازيم اولور. او دا او زامانين شرطلرينه گؤره یحیی شئيدا ايدي.  

  یحیی شئيدانين ياراديجيليغينا و آد گونونه حصر اولونموش گئجه ده من ده اؤز شعريمي اوخودوم. چوخ جوشقو ايله اوخوموشدوم شعري. داها سونرا دا سؤز اوزانلارا وئريلميشدي. بير نئچه اوزان ساز چاليب اوخودولار. آشيق حسن ده او گؤزل و ملاحتلي سسي ايله اوخودو. داها سونرا منه ياخينلاشيب "گؤزل شعر سؤيله دين، ياخشي شعر سؤيله ييرسن"- دئدي. تانيش اولدوق. ال سيخيشديق. بير نئچه خاطيره شکيل ده چکديرديک. مراسيم بيتديگينده آشيق حسن مني کوندور-Kündür کندينه دعوت ائتدي. کوندور کندي آشيق قشمين دونيا گليب و دونيادان گئتديگي کنددير. آشيق قشم وفات ائتميشدي و اونون قيرخيندا کوندور کندينده مراسيم اولاجاقميش. آشيق حسن "زامانين وارسا گل برابر گئدک"- دئدي. البتته کي، زامانيم وار ايدي. بئله يئرلره گئتمک اوچون دايما زامان بولوردوم. بير يئرده گئتديک کوندور کندينه. يول بويو اوزان صنعتي حاققيندا آشيق حسندن بيلگي آليرديم. شعر صنعتي حاققيندا دانشيرديق. ازبردن بيلديگيم بير چوخ اوزان شعريني اونا اوخويوردوم. ديليميزين قورونماسيندا و ائتيک-ائستئتيک پلانداکي اوزان ادبيياتي نين رولو حاققيندا دانيشيرديق.   

  کوندور کندينده آشيق قشمين قيرخی مراسيمي کندين مسجيدينده ايدي.  چوخ آدام وار ايدي. آذربايجانين موختليف بؤلگه لريندن گلميشديلر. چوخو دا اوزان و شاعير ايدي بو تؤرنه قاتيلانلارين. منه ده دانيشماق اوچون سؤز وئرديلر. دده قورقوددان گونوموزه قدر ميللي کيمليگيميزين درينلشمه سينده اوزان صنعتي نين رولو ايله باغلي دانيشديم. من صؤحبت ائدرکن، آشيق حسنين نئجه ذؤوق آلديغيني دوروشوندان و ديققتله دينله مه سيندن حيسس ائديرديم. مسجيدده کي  تؤرن بيتديکدن سونرا مزارليغا، آشيق قشمين مزاري باشيندا دوعا اوخوماغا گئتديک. مزارليقدا اوزون بويلو ياشلي بير کيشي منه ياخينلاشيب مسجيدده کي  چيخيشيمدان دولايي تبريک ائتدي. اورداجا اؤيرنديم کي، بو کيشي آذربايجانين چوخ دَگرلي بيليم آدامي، ادبيياتچي و تاريخچيسي محممدتاغي ذئهتابيدير. ذئهتابي ايله ایلک گؤروشوم کوندور کندينده اولدو. او زامان ذئهتابي تورک تاريخي ايله باغلي گئنيش بير آراشديرما ايله مشغول اولدوغونو سؤيله دي.   

  آشيق حسنله ايليشکيلريميز سيخلاشدي. تبريزه دؤندوکدن سونرا آرديجيل گؤروشوردوک. بير نئچه دفعه  ده آشيق حسنين دعوت اولوندوغو تويلارا برابر گئتديک. آذرشهرده و ديگر يئرلرده توي مراسيملرينه قاتيلديق. آشيق حسن اؤز قاوالچي و بالابانچي آرخاداشلاري ايله تويلاري يولا ساليردي. من ده شعر اوخويور، صؤحبت ائديرديم. اوزانلارلا آذربايجانين موختليف کند و شهرلريني دولاشماق بير فورصت اولدو منيم اوچون. چونکو توي مراسيملرينده ميللتين ان اسکي گلنَکلري ايله تانيش اولماق اولور. داها سونرا نه اولدو؟  

  داها سونرا من باشقا بير حيات ماجرالاري آرخاسينجا گئتديم، باشقا يئرلره. آشيق حسن ايسه ميللتين ايچينده ميللي ديليميزي، ميللي کيمليگيميزي ساز و سؤزله آنلاتماغا داوام ائتميشدير.  

  بو ايل آشيق حسن ايسکندري نين 60 ياشي تامام اولور. بو 60 ايلين ان آز 40 ايلي ميللي دَگرلريميزين تبليغينه حصر اولونموشدور. بو اولو اينسانا، بو دَگرلي دوستوما ساغليقلي حيات ديله ييرم. آرزو ائديرم بير گون اولسون کي، آذربايجانين شهر و کندلرينده يئنه ده بير يئرده تويلاري يولا سالاق. من شعر اوخويوم، کيمليگيميزين آيرينتيلاريني توي ايشتيراکچلارينا آنلاديم، آشيق حسن ده ساز چالسين.   

  22.07.2007  

    Güntay Gəncalp

Aşıq Həsən

 

         İnqilab olmuşdu. Təbriz universitetində ozanlar öz dilimizdə mahnılar oxumuşdular. Bu mahnıların kaseti, demək olar ki, bütün Azərbaycana yayılmışdı. Kasetlərdə aşıqları alqışlayan saysız insanların fəryadları eşidilirdi. O zamanlar 12-13 yaşım var idi. Kasetlərdəki saysız izdihamın “Yaşasın Azərbaycan!” şüarları ruhumu titrədirdi. Bu kasetlərin bizim evə necə gəldiyini dəqiq olaraq xatırlaya bilmirəm. Ancaq bilirəm ki, bizim kəndimizdə Təbriz universitetində ozanların oxuduğu mahnıları hər kəs əzbər bilirdi. Tarlalarda çalışan gənc qızlar bəzən ağız-ağıza verib “Zəhmətkeş insana mən fədaiyəm” söyləmələrinə yerimdə donub qulaq asırdım. Öz-özümə düşünürdüm ki, bu səslər mənim üçün nə anladır, nə xatırladır? Hiss edirdim ki, bu halal, zəhmətkeş insanların tarlalardakı xor şəklində söylədikləri şərqilər üzərimə bir tarixi mission yükləyir.

        Mal və qoyun otarmaqdan gəlirdim, yorğun olmağıma baxmayaraq, kəndimizin meydanlarında gecəyarısı çıxıb ulduzlara baxmağı sevirdim. Qonşularımızın həyətindən yüksələn peyin qoxusunu da sevirdim. İndi Avropanın ən luks mağazalarından alış-veriş edirəm. Ətirli mağazalardan. Ancaq o peyinlərdən yüksələn zəhmət və halallıq qoxusunun ləzzətini ala bilmirəm. Dəryaz vurmaqdan, biçin biçməkdən tərləyən atamın, xüsusən Ənbər qardaşımın qoltuğunun altından burnuma dolan qoxudan ləzzət alırdım. O qoxuları indi yalnız yuxumda görürəm. Yuxuma girir o şərəf, zəhmət və halallıq qoxuları. Gecələr çıxıb ulduzlu göyün altında, bərəkətli yerin üstündə kəndimizin meydanlarında gəzəşirdim. Bəzən də kənddən bir azcıq uzaqlaşıb və gecənin səssizliyini pozan otların arasındakı böcəklərin şərqilərini dinləyirdim. Saatlarca dinləmişəm böcəklərin şərqilərini. Daha sonra nə qədər simfoniyaya qulaq asdım, muğam dinlədim, ancaq heç birisi böcəklərin gecələr söylədikləri şərqilər kimi ruhumu etkiləmədi. O şərqilərin həsrətindəyəm. Xanımıma vəsiyət etmişəm ki, öldüyümdə kəndimizdə basdırılım. Orada, yalnız orada gecələr o adlarını bilmədiyim, gündüzlər görə bilmədiyim, yalnız gecələr şərqilərini dinlədiyim böcəklərin simfoniyalarını dinlərkən torpağın altında uyumaqdan zövq ala bilərəm.

Gecələrin səssizliyində kəndimizin meydanlarında dolaşdığımda bəzi o kasib və bədbəxt görüntüsü olan daxmalardan yaşlı qadınların “Zəhmətkeş insana mən fədaiyəm” zümzümələrini duyardım. Kəndimizdə yayqın olan bütün bu şərqilər Aşıq Həsənin səsi ilə ilk öncə yayılmışdı.

Bu şərqiləri dinlərkən istər-istəməz bu böyük insanla, bu böyük ozanla, Aşıq Həsənlə tanış olmaq duyğuları keçirdi içimdən. Aşıq Həsənin səsi, sənəti uşaqlıq xatirələrimlə qaynayıb qarışmışdı. Artıq içimdə gizlin bir istək məni ozan sənətinə bağlamışdı. Hətta ozan olmaq istəyirdim. Lakin yoxsulluq, saz sənətini öyrədən mərkəzlərin olmaması səbəb oldu ki, ozanolma arzuma çata bilməyim. Ozanolma arzuma çatmaz oldum. Ancaq ozan sənətinin tarixi, fəlsəfəsi, estetik dərinliyi, milli həyatla və milli tarixlə olan bağları və bağlantıları haqqında dərin araşdırma aparacaqdım yetkinləşdiyimdə. Hətta GUNAZ TV-də ozan sənətinin tarixi, fəlsəfəsi haqqında 10 saat proqram sunacaqdım. Bütün bunların səbəbi isə çocuqluq yaşlarımda Aşıq Həsənin ruhuma doldurduğu ədalət və ictimai bərabərlik çağrışdıran şərqiləri olacaqdı. Savalan dağını şeiriyətə yükləyib mənim ruhuma daşıyacaqdı Aşıq Həsən İskəndəri. Anamın təndir başında çörək bişirərkən Aşıq Həsənin şərqilərini söylədiyini unutmam, unutmağa haqqım yoxdur. Aşıq Həsən bütün zəhmətkeş təbəqələrin tanıdığı və sevdiyi bir ozan olmuşdu. Səməd Behrəngini də o tanıtdı Azərbaycanın halal ailələrinə. Onun səsi Səmədin Arazda boğulduğunu bildirdi bizə. Aşıq Həsən həm bizi duyğulandırır, zövqləndirir həm də kimliyimizlə, tarixmizlə tanış edirdi. Azərbaycanın ulularını bizə tanıdırdı.

***

Orta məktəbi bitirərkən Təbriz universitetində oxumaq ən böyük arzum idi. Nədən? Çünkü içimdən gizlin bir səs deyirdi ki, Azərbaycanın gələcəyi ilə bağlı baş verəcək olayların mərkəzi Təbriz olacaqdır. Bu olayların tam ortasında olmaq istəyirdim. Hətta bəzən də özümü qurtarıcı lider olaraq sanırdım. Elə bilirdim ki, yurdumun qurtuluşu missionunu Tanrı mənim şüuruma və vicdanıma yükləmişdir. Düşünürdüm ki, mən dünyada olmadığım üçün Azərbaycan bu vəziyətə düşmüş, mütləq vətənimi qurtarmalıyam. Bu sevda uğruna bəzən ağlayırdım, bəzən dağlarda, dərələrdə, xiyabanlarda yüksək səslə şeir söyləyərdim. İçimdə yardımçılarım da var idi: Füzuli, Hüseyn Cavid, Nəsimi, Sabir, Səhənd və s.

Özümü bu savaşa hissən və əqlən hazırlayırdım. Bu hazırlıq hesabına idi ki, bir çox adam inanmazdı mən İranda doğulmuşam, hər kəs mənim Bakıdan gəldiyimi sanardı. Çünkü hər kəsin ədəbi dildə yazıb-oxumasına, danışmasına olan inancım məni bu şəkildə tərbiyə etmişdi. Öz-özümü eyitirdim. Həyatımın ən enerjili vaxtı idi. Donkişot kimi xəyal dünyasında məni sevəcək, məni daha da gücləndirəcək və bu savaşda təşviqçim olacaq qız da var idi. Bu arzularla, bu amaclarla və bu enerji ilə Təbrizdə öyrənci olmaq istəmişdim. Əslində isə əsas amacım öyrənci olmaq deyil, Azərbaycan uğruna bir savaşçı olmaq idi. Vətənimin əsarətdən qurtuluşunu tarix mənə tapşırmış, deyə düşünürdüm. İçimdə atəş var idi. Tükənməz bir enerji ilə, içimdəki vulkanlarla Təbrizə getdim. Təbrizə ilk girişimdə gözlərimdən yaş durmadan axırdı. Salam Təbrizim, mən bir savaşçı olaraq sənin qoynuna gəlirəm, anam mənim, dünyam mənim, qəbul et məni, Təbrizim! Məni öz dərinliyinlə tanışdır, mənə yol göstər, məni yüksəklərə qaldır! Kəndimizin dağlarından, anamın şərqilərindən ruhuma hopmuş enerji var içimdə, onun üzərinə sən də bütün gücünü əklə, sevirəm səni Təbrizim, məni Səttarxanın ruhu ilə tanışdır, 21 Azərdə şəhid olan analarımın, qardaşlarımın, bacılarımın fəryadlarını ruhumla tanışdır! Mən gəldim artıq, Təbrizim, məni qəbul et!

***

Təbrizdəki həyatım ömrümün ən unudulmaz və verimli günləridir. Kənddən gəlmiş bir gənc idim. Bir çox zəngin ailələrə dəvət olurdum. Ailənin bəzi gənc qızlarının mənim par-paltarıma, çox sadə geyimimə baxıb güldüklərini görürdüm. Sonra da mən söhbət etdiyimdə həmin qızların mənə necə hörmət etdiklərini də görürdüm. Cırıq ayaqqabımla, kasıb görünümümlə Təbrizin savaşçısı olmaq istəyirdim. Müxtəlif məclislərdə şeir oxumağım, milli dəyərlərimiz haqqında söhbətlərim çox qısa zamanda məni Təbrizdə məşhur etdi. Hətta İran şərtlərində hər kəsə nəsib olmayan bir neçə qız arxadaşı da buldum. Bu qızlarla dağlara, Babək qalasına da getdik. Təbriz mənim olqunlaşmam üçün hər türlü şəraiti sağlamışdı. İndi bu mətni Təbrizdən çox uzaqlarda yazdığım üçün narahatam. Ancaq bilirəm ki, Təbrizin qurtuluşundakı savaşlarda Təbrizin küçələribndə olacağam. O zaman 20-24 yaş arasında bir gənc olmağıma və Təbrizdə heç bir iqtisadi dayanağımın olmamasına baxmayaq, mənə dəyər verən, mənim bilgilərimə, kültürümə dəyər verən insanlara qəlbimin dərinliyində sonsuz hörmətlər, sevgilər barınmaqdadır.

***

1987-ci ildə Yəhya Şeydanın yaradıcılığına həsr olunmuş bir gecədə tanış oldum çocuqluğumun sevimlisi olan Aşıq Həsən İskəndiri ilə. Artıq çox yetkin idim. Azərbaycanın mənəvi dəyəri haqqında bilgi sahibi idim. Xüsusən ozan sənəti haqqında məlumatım və araşdırmalarım var idi. Yəhya Şeyda çox böyük şəxsiyətdir. O, Azərbaycanın mədəniyət və mənəviyat tarixində heç bir zaman unudulmayacaq işlər gördü. Mənim öz nəfsimə olan güvənin sağlanmasında Yəhya Şeydanın böyük rolu oldu. Necə? Şeirlərim və hekayələrim onun yayınladığı qəzetdə dərc olunurdu. Bir gənc yazar üçün həvəsləndirici ortam lazım olur. O da o zamanın şərtlərinə görə Yəhya Şeyda idi.

Yəhya Şeydanın yaradıcılığına və ad gününə həsr olunmuş gecədə mən də öz şeirimi oxudum. Çox coşqu ilə oxumuşdum şeiri. Daha sonra da söz ozanlara verilmişdi. Bir neçə ozan saz çalıb oxudular. Aşıq Həsən də o gözəl və məlahətli səsi ilə oxudu. Daha sonra mənə yaxınlaşıb “Gözəl şeir söylədin, yaxşı şeir söyləyirsən”-dedi. Tanış olduq. Əl sıxışdıq. Bir neçə xatirə şəkil də çəkdirdik. Mərasim bitdiyində Aşıq Həsən məni Kündür kəndinə dəvət etdi. Kündür kəndi Aşıq Qəşəmin dünya gəlib və dünyadan getdiyi kənddir. Aşıq Qəşəm vəfat etmişdi və onun qırxında Kündür kəndində mərasim olacaqmış. Aşıq Həsən “Zamanın varsa gəl bərabər gedək”- dedi. Əlbəttə ki, zamanım var idi. Belə yerlərə getmək üçün daima zaman bulurdum. Bir yerdə getdik Kündür kəndinə. Yol boyu ozan sənəti haqqında Aşıq Həsəndən bilgi alırdım. Şeir sənəti haqqında danşırdıq. Əzbərdən bildiyim bir çox ozan şeirini ona oxuyurdum. Dilimizin qorunmasında və etik-estetik plandakı ozan ədəbiyatının rolu haqqında danışırdıq.

Kündür kəndində Aşıq Qəşəmin qırxı mərasimi kəndin məscidində idi.  Çox adam var idi. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən gəlmişdilər. Çoxu da ozan və şair idi bu törənə qatılanların. Mənə də danışmaq üçün söz verdilər. Dədə Qorquddan günümüzə qədər milli kimliyimizin dərinləşməsində ozan sənətinin rolu ilə bağlı danışdım. Mən söhbət edərkən, Aşıq Həsənin necə zövq aldığını duruşundan və diqqətlə dinləməsindən hiss edirdim. Məsciddəki törən bitdikdən sonra məzarlığa, Aşıq Qəşəmin məzarı başında dua oxumağa getdik. Məzarlıqda uzun boylu yaşlı bir kişi mənə yaxınlaşıb məsciddəki çıxışımdan dolayı təbrik etdi. Ordaca öyrəndim ki, bu kişi Azərbaycanın çox dəyərli bilim adamı, ədəbiyatçı və tarixçisi Məhəmmədtağı Zehtabidir. Zehtabi ilə ilk görüşüm Kündür kəndində oldu. O zaman Zehtabi türk tarixi ilə bağlı geniş bir araşdırma ilə məşğul olduğunu söylədi.

Aşıq Həsənlə ilişkilərimiz sıxlaşdı. Təbrizə döndükdən sonra ardıcıl görüşürdük. Bir neçə dəfə də Aşıq Həsənin dəvət olunduğu toylara bərabər getdik. Azəşəhrdə və digər yerlərdə toy mərasimlərinə qatıldıq. Aşıq Həsən öz qavalçı və balabançı arxadaşları ilə toyları yola salırdı. Mən də şeir oxuyur, söhbət edirdim. Ozanlarla Azərbaycanın müxtəlif kənd və şəhərlərini dolaşmaq bir fürsət oldu mənim üçün. Çünkü toy mərasimlərində millətin ən əski gələnəkləri ilə tanış olmaq olur. Daha sonra nə oldu?

Daha sonra mən başqa bir həyat macəraları arxasınca getdim, başqa yerlərə. Aşıq Həsən isə millətin içində milli dilimizi, milli kimliyimizi saz və sözlə anlatmağa davam etmişdir.

Bu il Aşıq Həsən İskəndərinin 60 yaşı tamam olur. Bu 60 ilin ən az 40 ili milli dəyərlərimizin təbliğinə həsr olunmuşdur. Bu ulu insana, bu dəyərli dostuma sağlıqlı həyat diləyirəm. Arzu edirəm bir gün olsun ki, Azərbaycanın şəhər və kəndlərində yenə də bir yerdə toyları yola salaq. Mən şeir oxuyum, kimliyimizin ayrıntılarını toy iştirakçlarına anladım, Aşıq Həsən də saz çalsın.

22.07.2007