عباس لیسانی نین زینداندان یازدیغی مکتوب

Abbas Lisaninin zindandan yazdığı məktub

(Ərəb və latın əlifbasında)

 

گؤندرن: اسد اوغلو عباس لیساني  

گوناهي و ايتتيهامي: ايغتيشاش تؤره ديلمه سينده يارديمچي اولما  

محکومييت موددتي: 30 آي زيندان، 3 ايل سورگون  

زيندانا گيريش تاريخي: 15. 03. 85  

مؤوضوع: هر نؤوع عفوي ردد ائتمه  

مکتوبون کودو: قارانطينه بندي- آجيليق عملي وضعييتينده  

مکتوبون آليجيس: اردبيل زينداني نين رييسي آقايی انزابي  

  سالام علئيکوم!

  بير نئچه گون اول عباسييان آديندا زيندان يئتکيليلريندن بيري قارانطينه ده منه موراجيعت ائده رک، محکومييتيمين دادنامه سي نين کوپيسيني ايسته ميشدير. سببيني سوروشدوغومدا "عفو ايشي اوچون لازيمدير"- دئدي. " هانسي عفو اوچون لازيمدير؟! "- سوروشدوغومدا ايسه "سنين عفوين اوچون لازيمدير"- جاوابيني آلديم. بو مأمورون سؤزلرينه شاشاراق "من کيمسه دن عفو ايسته مه ميشم"- دئديم. او دا "سادجه سيز دئييلسينيز، بيز آرا- سيرا بير نئچه محبوسون آديني اردبيل زينداني طرفيندن تئهرانا يوللاييريق، سن ده اونلاردان بيريسن" - دئدي. من ايصرارلا "آخي من کيمسه دن عفو ايستمه ميشم"- دئديگيمده، مأمور جاواب وئردي کي: "بو نؤوع عفولر  زيندان ايداره چيليگي نين تشخيصي اساسيندادير و محبوسون ايستگي نين اهمييتي يوخدور. سيز سادجه ايمدادنامنيزين کوپيسيني وئره جکسينيز کي سندلرينيزله بير يئرده تئهرانا گؤندريلسين."- دئدي. سون جاوابيم "من سيزه نه ايمدامنامه مين کوپيسيني وئريرم، نه ده هانسي آدلا اولورسا اولسون کيمسه دن ايمداد و عفو ايسته ييرم"- شکلينده اولموشدور. مأمور "سون قراري زيندانين مسئوللاري وئره جکدير" – سؤيله ييب گئتدي. سايين انزابي، اردبيل زينداني نين رييسي، بو صؤحبت منيم و زيندانين مأمورو آراسيندا اولموشدور. ايندي بئله سوال اورتايا چيخير کي، کيم و يا کيملر مني عفو ائتمک ايسته ييرلر؟  

  اينگيليس ايمپئرياليزمي طرفيندن پهلويلره ديکته ائديلن سيياستي بو گون ده تام اولاراق تطبیق ائدنلر مي مني عفو ائتمک ايسته ييرلر؟ او سيياست کي، اونون هدفي تورک عنصورونو بؤلگه دن، اؤزلليکله ايراندا محو ائتمکدن، تاريخدن سيلمکدن عيبارت ايدي. اينگيليس ايمپئرياليزمي چوخ ياخشي آنلاميشدي کي، آذربايجان- تورک ميللتينده ظولمه و ايستيبدادا قارشي موباريزه ايراده سي و اينانجي دوردوقجا ايران ياشايان ميللتلري سؤمورمک، ايستيثمار ائتمک مومکون اولماياجاقدير.  بو اوزدن ده غئيري-اينساني پروژه سيني تطبیق ائتمک اوچون ايکي يول مؤوجود ايدي: بيرينجي يول آذربايجان- تورک میللتيني فيزيکي سويقيريما اوغراتماق و ايکينجي يول ايسه آذربايجان-تورک میللتيني کولتورل آنلامدا سويقيريما معروض قويماق. هر ايکي حالدا بو پروژه نين حياتا کئچمه سي اوچون چوخ ايطاعتکار ساتقينلارا احتيياجي وار ايدي. بو سببدن ده پهلوي ان اويغون آلتئرناتيو کيمي تثبيت ائديلميش، سئزیلمیشدیر.  ايمپئرياليزم بو ترجيحي ايله داها بؤيوک بير ايستگيني تعقيب ائدير و بير اوخلا بير نئچه هدف توشلاييردي. نه ايدي بو هدفلر؟ ايسلامين ايرانا گيريشيندن اعتيبارن حاکيمييتده اولان تورک میللتي نين اليندن سياسي ايقتيدارين آزينليق فاسلارا کئچمه سي اوچون يارديمچي اولوردو. بو دا اينگيليس ايمپئرياليزمينین موستملکه اؤلکه لرده تعقيب و تطبیق ائتديگي سيياست ايدي، يعني بير اؤلکه ني اوزون زامان اؤز اسارتينده ساخلايا بيلمه سي اوچون آزينليقدا اولان بير قؤومو چوغونلوقدا اولان قؤومه حاکيم ائتمه يه چاليشيردي. رضا پهلوي سياسي ايقتيداري اله کئچيرديگي آندان اعتيبارن، ايفاده ائتديگيم هر ايکي مئتود تورک میللتي نين بو جوغرافييادا تاريخدن سيلينمه سي اوچون تطبیق ائديلميشدير. بو سيياست اونون واريث اوغلو طرفيندن ده عئيني سورعتله داوام ائتميشدير. بئله کي، 21 آذر 1325-جي ايلده محمدرضا پهلوي آمئريکانين بير باشا موداخيله سي و تشويقي ايله آذربايجان- توک میللتي نين ميللي اينقيلابيني  قانينا قلتان ائتديلر. نتيجه اولاراق دا 70 مين آذربايجان- تورک میللتي نين غئيرتلي و حاقسئور اينسانلاري قتل عام ائديلدي. آنجاق بو قتل عآم دا اونلارين اؤز سون ستراتئژيلريني چاتمالاري اوچون کئچرلي و يئترلي کيمي گؤرونمه ميشدير. چونوکو بو قدر بؤيوک جوغرافييادا ياشايان ميليونلارجا اينساني بوتونویله  قتل ائتمک مومکون دئييلدي. بو سببدن ده رضاخانين اورتايا قويدوغو تورک دوشمنليگي سيياستي داها دا آجيماسيز شکيلده داوام ائتديريلدي. يعني مغلوب و مغضوب ائديلميش آذربايجان- تورک میللتي نين بوتون مدني ديرلريني، ديليني کيمليگيني تاريخي تورک تورپاقلاريندان سؤکوب آتماق و کؤکونو قازماق اساس مقصد ایدی. بو سيياستين نتيجه سي اولاراق آشاغیداکیلار تورک میللتي نين ايجتيماعي حياتينا تطبیق ائديليردي: تورک دیليني گئنيش ميقياسلی تحقير ائتمک، تورک ديلي نين تدريسيني، تحصيليني جيدي شکيلده انگلله مک، حتّی تورکجه نين عومومي يئرلرده صؤحبتيني ان قابا و زوراکي بيچيمده ياساقلاماق، قلميني ايستيبدادا ساتان داخيلي و خاريجي سؤزده تاريخچيلر طرفيندن تورک میللتي نين تاريخيني تحريف ائتمک. بوتون بو مدني پلانداکي تجاووزلر آزميش کيمي آذربايجان ايقتيصاديياتيني دا محو ائتمه يه باشلاديلار کي، آذربايجان اينسانلاريني يوردوندان ائديب فارسنيشين شهرلره يئرلشديرسينلر. بئله ليکله ده آذربايجان- تورک اينسانلاري بير تيکه چؤرک اوچون اؤز تاريخيندن، تورپاغيندان و تاريخي خاطيره لريندن آيريلماق مجبورييتينده بوراخيليردي. بوتون بو سيياسي تطبیقات زامان ايچريسينده اؤز نتيجه سيني وئريردي. فارسنيشين شهرلره يئرلشمک مجبورييتينده قالان آذربايجان تورکونون ميللي غورورو تحقير اولونور، اؤز نفسينه اولان ايماني زدله نير و ان اؤنمليسي اؤزونو آشاغي گؤرمه سينه، آشاغيليق کومپلئکسينه قاپيلماسينا سبب اولوردو . بونلار دا بير میللتين اريیيب يوخ اولماسي اوچون لازيم اولان فاکتورلاردير.  بلي، فارس شووينيزمي آذربايجانین يئرآلتي و يئراوستو قايناقلاريني محو ائتميشدير. يئنه ده شووينيزمين سيياستي نين نتيجه سي اولاراق آذربايجاندا ميللي سرمايه ياتيرماق تامامن ياساقلانميشدير. حتّی شخصي و خوصوصي سرمايه ياتيرماق دا موختليف بهانه لرله آذربايجاندان اوزاقلاشديريليردي. بوتون بو سؤيلنَنلر کئچن يوز ايل موددتينده آذربايجان- تورک میللتينه ائديلن حسابسيز ظولملردن سادجه بير قيسميدير. بو مدني، سياسي، ايقتيصادي ظولمون پهلويلر طرفيندن داوام ائتمه سينه تاريخ مجال وئرمه ميشدير. بلي، سايين اردبيل زينداني نين رييسي آذربايجانين باشينا گلن ظولملر بونلارلا سينيرلي دئييلدير. ايندي ايسه شاهيديک کي، پهلوي رئژيمي دئوريلديکدن سونرا، نه اينکي وضعييت دوزلمه ميشدير، داها دا  چتينلشميشدير. چونکو ايسلام رئژيمي داها دا تهلوکه لي مئکانيزمدن و واسيطه لردن يارارلاناراق عئيني شووينيست و فاشيست سيياستين داوامچيسي اولموشدور. وطنيزميزده تطبیق ائديلن بو سيياست آنجاق و آنجاق آذربايجان تورکلوگونده يوخسوللوق و آشاغيليق کومپلئکسي ياراتماغا خيدمت ائتميشدير کي، نتيجه اعتيباري ايله فارس شووينيزمي آذربايجان تورکلوگونون معنويياتيني تخريب ائتمه يه نايل اولموشدور. آذربايجانين همدان، قزوين، اراک کيمي ويلايتلري بو چيرکين سيياسته فدا ائديلميش و زنگان، اردبيل و غربي آذربايجانين بير بؤلومو ده بو سيياسته فدا ائديلمکده دير. اؤزلليکله غربي آذربايجاين کوردلره بوراخيلماسي فارس شووينيزمي نين تعقيب ائتديگي اساس هدفلردن بيريسيدير. بوتون بونلارين هاميسي تورک میللتي نين اؤز ميللي غورورونو و اؤز نفسينه اولان اينانجيني ايتيرمه سي نتيجه سينده حياتا کئچمکده دير. آنجاق بو فاجيعه  نين قارشيسي نين آلينماسي اوچون بو میللتين آيدينلاري و مسئولييت داشييان شخصييتلري آذربايجان تورکلوگونون اويانماسي اوچون جيدي ايشلر گؤرموشلر. خوشبختليکدن بو فعاليتلر ده نتيجه سيني وئرميش گؤرونور. بو نايلييتلرين ان بؤيويو آذربايجان-تورک میللتي نين خورداد آيي نين بيرينجي ياريسينداکي تاريخي قييامي و آياغا قالخيشي ايدي. امينم کي، آذربايجان-تورک میللتي او تاريخي گونلري هئچ بير زامان اونوتماياجاقدير. خورداد آيي نين بيريني آذربايجان-تورک میللتي بيرليک و برابرليک گونو کيمي هر ايل و بوتون تاريخ بويو خاطيرلاياجاقدير. خاطيرلاياجاقدير، چونکو میللت اؤز جسارتيني، اؤز قهرمانليغيني اونوتماماليدير. خوردا آيي نين بيرينده قهرمان تبريزين آزادليق فريادلارينا بوتون آذربايجان سس وئرميشدير. او گونلر بوتون آذربايجان عئيني دويغو و هيجانلا آياغا قالخميشدي. بيلميش اولون کي، بو میللت يئرينده دؤنوب سسسيزجه اوتورماق اوچون آياغا قالخماميشدير. البتته کي، بو گونلر آذربايجان تاريخي نين قهرمانليق صحيفه سي کيمي هر زامان اوخوناجاق، هر زامان اؤيره نيله جکدير. شووينيزمين وحشي و قودورغان حرکتلرينه باخماياراق آذربايجان-تورک میللتي فارس فاشيزمي نين کؤکلريني لرزه يه سالميشدير. آنجاق ان جان سيخيجي و فلاکتلي دوروم بو ايدي کي، او قييامدا بو میللته ال قالديران، میللتي دؤوَن، ايشکنجه وئرن و زيندانبانلار دا اؤز نئجه دئيرلر " تورک" قارداشلاريميز ايدي. اونلار دا شووونيزمين منفور سيياستي نين قوربانلاريدير. بو آدام دؤونلرين، ايشکنجه چیلرين چوخو اؤزگلشميش اؤزوموزونکولر ايدي. اونلاردان بيريسي ده سيز اؤزونوزسونوز اردبيل زينداني نين رييسي سايين انزابي!

 ايندي سيز منيم زيندانبانيمسينيز. بلکه ده حياتينيزدا ان بؤيوک ايفتيخار اولاراق بونو دوشونورسونوز کي، "آجليق اعتيصابي ائدن عباس ليسانيني صيفيرين آلتيندا سويوقدا زيندان قارانطينه سينده ساخلاييرسينيز." بلي، سيز ده شووينيزمين سيياستي نين فداسي اولموش و اؤز میللتينيزي اونوتموشسونوز و آنجاق وظيفه ، مقام و کئچيجي اولان دونيوي ذؤوقلرين آرخاسينجاسينيز. بيلميش اولون کي، بو شيرين رؤيانيزين آرخاسينجا چوخ آجي حادیثه لر اورتايا چيخاجاقدير. آما منيم عفويم هاردان چيخدي؟ کيملر مني عفو ائده جکدير؟ منيم میللتيمين باشينا بو قدر فلاکت گتيرنلر مي مني عفو ائدجکلر؟ آذربايجان اوغوللاري نين قاتيللري مي مني عفو ائده جک؟ عومومييتله منيم گوناهيم ندير؟ هانسي طرفسيز، عاديل محکمه ده موحاکيمه اولوموشام؟ هانسي آچيق محکمه میللتلر آراسي وکيللرين و ژورنالیستلرین حضوروندا مني موهاکيمه ائتميشدير کي، عفو ده ائتسين؟ اگر آذربايجان- تورک میللتي نين حاقلاريني مودافيعه  ائتمک گوهانديرسا، من بو گوناهيملا فخر ائدير، غورور دويورام.   

  اردبيل زينداني نين رييسي سايين انزابي!

منيم سندلريمين عفو ائديلنلر جرگه سينه قويولماسيني سادجه شخصيم اوچون تحقير حساب ائتميرم. بو، آذربايجان ميللي حرکتي نين بوتون فعاللارينا، خوصوصن بؤيوک تورک میللتينه ايهانتدن باشقا بير شئي دئييلدير. آنجاق اعتیراف ائتمه لييم کي، هم سيز هم ده من عفو ائديلمه ليیيک. بؤيوک تانري و مظلوم آذربايجان میللتي طرفيندن عفو ائديلمه ليیيک.  

  میللتین حاقلي و موقددس موباريزه سينده آذربايجان فدايلري نين يانيندا اولا بيلمه ديگيم اوچون چوخ اوزگونم. اؤزوموزدن اولوب اؤزگلشنلرين حاققا تاپينيب خالقين يانيندا اولمالاريني ديله ييرم. بئله اولورسا بؤيوک تانري و آذربايجان میللتي اونلاري عفو ائده بيلر. بيلميش اولون کي، خالقين غضبي خاليقين غضبيندن داها تهلوکه ليدير.  

  ابديعآر اولسون منه اگر میللتيمه ظولم ائدنلردن باغيش و يا عفو قبول ائدرسم.  

  مني نئجه عفو ائتمک ايسته ييرلر کي، بئش گون ايذن وئرمکدن قورخورلار!  

    ياشاسين داخيلده و خاريجده دورمادان و سوسمادان میللتيميزين اويانيشي اوچون چاليشان اوغول و قيزلاريميز.  

اردبيل زينداني- عباس ليساني

 

Abbas Lisaninin zindandan yazdığı məktub

 

Göndərən: Əsəd oğlu Abbas Lesani

Günahı və ittihamı: iğtişaş törədilməsində yardımçı olma

Məhkumiyət müddəti: 30 ay zindan, 3 il sürgün

Zindana giriş tarixi: 15. 03. 85

Mövzu: Hər növ əfvi rədd etmə

Məktubun kodu: Qarantinə bəndi- Acılıq əməli vəziyətində

 

Məktubun alıcıs: Ərdəbil zindanının rəyisi aqaye Ənzabi

Salam-ün əleyküm!

Bir neçə gün əvvəl Abasiyan adinda zindan yetkililərindən biri qarantinədə mənə müraciət edərək, məhkumiyətimin dadnaməsinin, sənədinin kopisini istəmişdir. Səbəbini soruşduğumda “əfv işi üçün lazımdır”- dedi. “Hansı əfv üçün lazımdır?!”- soruşduğumda isə “sənin əfvin üçün lazımdır”- cavabını aldım. Bu məmurun sözlərinə şaşaraq “mən kimsədən əfv istəməmişəm”- dedim. O da “Sadəcə siz deyilsiniz, biz ara-sıra bir neçə məhbusun adını Ərdəbil zindanı tərəfindən Tehrana yollayırıq, sən də onlardan birisən”- dedi. Mən israrla “axı mən kimsədən əfv istəməmişəm”- dediyimdə, məmur cavab verdi ki: “Bu növ əfvlər  zindan idarəçiliyinin təşxisi əsasındadır və məhbusun istəyinin əhəmiyəti yoxdur. Siz sadəcə imdadnamənizin kopisini verəcəksiniz ki, sənədlərinizlə bir yerdə Tehrana göndərilsin.”- dedi. Son cavabım “Mən sizə nə imdamnaməmin kopisini verirəm, nə də hansı adla olursa olsun kimsədən imdad və əfv istəyirəm”- şəklində olmuşdur. Məmur “son qərarı zindanın məsulları verəcəkdir”- söyləyib getdi. Sayın Ənzabi, Ərdəbil zindanının rəyisi, bu söhbət mənim və zindanın məmuru arasında olmuşdur. İndi belə sual ortaya çıxır ki, kim və ya kimlər məni əfv etmək istəyirlər?

İngilis imperializmi tərəfindən Pəhləvilərə diktə edilən siyasəti bu gün də tam olaraq tətbiq edənlər mi məni əfv etmək istəyirlər? O siyasət ki, onun hədəfi Türk ünsürünü bölgədən, özəlliklə İranda məhv etməkdən, tarixdən silməkdən ibarət idi. İngilis imperializmi çox yaxşı anlamışdı ki, Azərbaycan-Türk millətində zülmə və istibdada qarşı mübarizə iradəsi və inancı durduqca İran yaşayan millətləri sömürmək, istismar etmək mümkün olmayacaqdır.  Bu üzdən də qeyri-insani projəsini tətbiq etmək üçün iki yol mövcud idi: Birinci yol Azərbaycan-türk millətini fiziki soyqırıma uğratmaq və ikinci yol isə Azərbaycan-Türk millətini kültürəl anlamda soyqırıma məruz qoymaq. Hər iki halda bu projenin həyata keçməsi üçün çox itaətkar satqınlara ehtiyacı var idi. Bu səbəbdən də Pəhləvi ən uyğun alternativ kimi təsbit edilmişdir.  İmperializm bu tərcihi ilə daha böyük bir istəyini təqib edir və bir oxla bir neçə hədəf tuşlayırdı. Nə idi bu hədəflər? İslamın İrana girişindən etibarən hakimiyətdə olan Türk millətinin əlindən siyasi iqtidarın azınlıq farslara keçməsi üçün yardımçı olurdu. Bu da İngilis imperializminin müstəmləkə ölkələrdə təqib və tətbiq etdiyi siyasət idi, yəni bir ölkəni uzun zaman öz əsarətində saxlaya bilməsi üçün azınlıqda olan bir qövmü çoğunluqda olan qövmə hakim etməyə çalışırdı. Rza Pəhləvi siyasi iqtidarı ələ keçirdiyi andan etibarən, ifadə etdiyim hər iki metod Türk millətinin bu coğrafiyada tarixdən silinməsi üçün tətbiq edilmişdir. Bu siyasət onun varis oğlu tərəfindən də eyni sürətlə davam etmişdir. Belə ki, 21 Azər 1325-ci ildə Məhəmmədrza Pəhləvi Amerikanın bir başa müdaxiləsi və təşviqi ilə Azərbaycan-Tük millətinin milli inqilabını  qanına qəltan etdilər. Nəticə olaraq da 70 min Azərbaycan-Türk millətinin qeyrətli və haqsevər insanları qətl edildi. Ancaq bu qətl-am da onların öz son stratejilərini çatmaları üçün keçərli və yetərli kimi görünməmişdir. Çünükü bu qədər böyük coğrafiyada yaşayan milyonlarca insanı bütünüylə qətl etmək mümkün deyildi. Bu səbəbdən də Rzaxanın ortaya qoyduğu Türk düşmənliyi siyasəti daha da acımasız şəkildə davam etdirildi. Yəni məğlub və məğzub edilmiş Azərbaycan-Türk millətinin bütün mədəni dəyərlərini, dilini kimliyini tarixi Türk torpaqlarından söküb atmaq və kökünü qazmaq əsas məqsəd idi. Bu siyasətin nəticəsi olaraq aşağıdakılar Türk millətinin ictimai həyatına tətbiq edilirdi: Türk dilini geniş miqyaslı təhqir etmək, türk dilinin tədrisini, təhsilini ciddi şəkildə əngəlləmək, hətta Türkcənin ümumi yerlərdə söhbətini ən qaba və zoraki biçimdə yasaqlamaq, qələmini istibdada satan daxili və xarici sözdə tarixçilər tərəfindən Türk millətinin tarixini təhrif etmək. Bütün bu mədəni plandaki təcavüzlər azmış kimi Azərbaycan iqtisadiyatını da məhv etməyə başladılar ki, Azərbaycan insanlarını yurdundan edib farsnişin şəhərlərə yerləşdirsinlər. Beləliklə də Azərbaycan-Türk insanları bir tikə çörək üçün öz tarixindən, torpağından və tarixi xatirələrindən ayrılmaq məcburiyətində buraxılırdı. Bütün bu siyasi tətbiqat zaman içərisində öz nəticəsini verirdi. Farsnişin şəhərlərə yerləşmək məcburiyətində qalan Azərbaycan türkünün milli qüruru təhqir olunur, öz nəfsinə olan imanı zədələnir və ən önəmlisi özünü aşağı görməsinə, aşağılıq kompleksinə qapılmasına səbəb olurdu. Bunlar da bir millətin əriyib yox olması üçün lazım olan faktorlardır.  Bəli, Fars şovinizmi Azərbaycanın yeraltı və yerüstü qaynaqlarını məhv etmişdir. Yenə də şovinizmin siyasətinin nəticəsi olaraq Azərbaycanda milli sərmayə yatırmaq tamamən yasaqlanmışdır. Hətta şəxsi və xüsusi sərmayə yatırmaq da müxtəlif bəhanələrlə Azərbaycandan uzaqlaşdırılırdı. Bütün bu söylənənlər keçən yüz il müddətində Azərbaycan-Türk millətinə edilən hesabsız zülmlərdən sadəcə bir qismidir. Bu mədəni, siyasi, iqtisadi zülmün pəhləvilər tərəfindən davam etməsinə tarix məcal verməmişdir. Bəli, sayın Ərdəbil zindanının rəyisi Azərbaycanın başına gələn zülmlər bunlarla sınırlı deyildir. İndi isə şahidik ki, Pəhləvi rejimi devrildikdən sonra, nəinki vəziyət düzəlməmişdir, daha da  çətinləşmişdir. Çünkü İslam rejimi daha da təhlükəli mekanizmdən və vasitələrdən yararlanaraq eyni şovinist və faşist siyasətin davamçısı olmuşdur. Vətənizmizdə tətbiq edilən bu siyasət ancaq və ancaq Azərbaycan türklüyündə yoxsulluq və aşağılıq kompleksi yaratmağa xidmət etmişdir ki, nəticə etibarı ilə fars şovinizmi Azərbaycan türklüyünün mənəviyatını təxrib etməyə nail olmuşdur. Azərbaycanın Həmədan, Qəzvin, Ərak kimi vilayətləri bu çirkin siyasətə fəda edilmiş və Zəngan, Ərdəbil və Qərbi Azərbaycanın bir bölümü də bu siyasətə fəda edilməkdədir. Özəlliklə Qərbi Azərbaycaın Kürdlərə buraxılması Fars şovinizminin təqib etdiyi əsas hədəflərdən birisidir. Bütün bunların hamısı Türk millətinin öz milli qürurunu və öz nəfsinə olan inancını itirməsi nəticəsində həyata keçməkdədir. Ancaq bu faciənin qarşısının alınması üçün bu millətin aydınları və məsuliyət daşıyan şəxsiyətləri Azərbaycan türklüyünün oyanması üçün ciddi işlər görmüşlər. Xoşbəxtlikdən bu fəaliyətlər də nəticəsini vermiş görünür. Bu nailiyətlərin ən böyüyü Azərbaycan-türk millətinin xordad ayının birinci yarısındaki tarixi qiyamı və ayağa qalxışı idi. Əminəm ki, Azərbaycan-Türk milləti o tarixi günləri heç bir zaman unutmayacaqdır. Xordad ayının birini Azərbaycan-Türk milləti birlik və bərabərlik günü kimi hər il və bütün tarix boyu xatırlayacaqdır. Xatırlayacaqdır, çünkü millət öz cəsarətini, öz qəhrəmanlığını unutmamalıdır. Xorda ayının birində Qəhrəman Təbrizin azadlıq fəryadlarına bütün Azərbaycan səs vermişdir. O günlər bütün Azərbaycan eyni duyğu və həyəcanla ayağa qalxmışdı. Bilmiş olun ki, bu millət yerində dönüb səssizcə oturmaq üçün ayağa qalxmamışdır. Əlbəttə ki, bu günlər Azərbaycan tarixinin qəhrəmanlıq səhifəsi kimi hər zaman oxunacaq, hər zaman öyrəniləcəkdir. Şovinizmin vəhşi və qudurğan hərəkətlərinə baxmayaraq Azərbaycan-Türk milləti fars faşizminin köklərini lərzəyə salmışdır. Ancaq ən can sıxıcı və fəlakətli durum bu idi ki, o qiyamda bu millətə əl qaldıran, milləti dövən, işkəncə verən və zindanbanlar da öz necə deyərlər “Türk” qardaşlarımız idi. Onlar da şovonizmin mənfur siyasətinin qurbanlarıdır. Bu adam dövənlərin, işkəncəçilərin çoxu özgələşmiş özümüzünkülər idi. Onlardan birisi də Siz özünüzsünüz Ərdəbil zindanının rəyisi sayın Ənzabi!

 İndi siz mənim zindanbanımsınız. Bəlkə də həyatınızda ən böyük iftixar olaraq bunu düşünürsünüz ki, “aclıq etisabı edən Abbas Lisanini sıfırın altında soyuqda zindan qarantinəsində saxlayırsınız.” Bəli, siz də şovinizmin siyasətinin fədası olmuş və öz millətinizi unutmuşsunuz və ancaq vəzifə, məqam və keçici olan dünyəvi zövqlərin arxasıncasınız. Bilmiş olun ki, bu şirin röyanızın arxasınca çox acı olaylar ortaya çıxacaqdır. Amma mənim əfvim hardan çıxdı? Kimlər məni əfv edəcəkdir? Mənim millətimin başına bu qədər fəlakət gətirənlər mi məni əfv edəcklər? Azərbaycan oğullarının qatilləri mi məni əfv edəcək? Ümumiyətlə mənim günahım nədir? Hansı tərəfsiz, adil məhkəmədə mühakimə olumuşam? Hansı açıq məhkəmə millətlər arası vəkillərin və jurnalistlərin hüzurunda məni mühakimə etmişdir ki, əfv də etsin? Əgər Azərbaycan-Türk millətinin haqlarını müdafiə etmək gühandırsa, mən bu günahımla fəxr edir, qürur duyuram.

Ərdəbil zindanının rəyisi Sayın Ənzabi!     

Mənim sənədlərimin əfv edilənlər cərgəsinə qoyulmasını sadəcə şəxsim üçün təhqir hesab etmirəm. Bu, Azərbaycan Milli Hərəkətinin bütün fəallarına, xüsusən böyük Türk millətinə ihanətdən başqa bir şey deyildir. Ancaq etiraf etməliyəm ki, həm siz həm də mən əfv edilməliyik. Böyük Tanrı və məzlum Azərbaycan milləti tərəfindən əfv edilməliyik.

Millətin haqlı və müqəddəs mübarizəsində Azərbaycan fədailərinin yanında ola bilmədiyim üçün çox üzgünəm. Özümüzdən olub özgələşənlərin haqqa tapınıb xalqın yanında olmalarını diləyirəm. Belə olursa Böyük tanrı və Azərbaycan milləti onları əfv edə bilər. Bilmiş olun ki, xalqın qəzəbi xaliqin qəzəbindən daha təhlükəlidir.

Əbədi ar olsun mənə əgər millətimə zülm edənlərdən bağış və ya əfv qəbul edərsəm

Məni necə əfv etmək istəyirlər ki, beş gün izn verməkdən qorxurlar!

Yaşasın daxildə və xaricdə durmadan və susmadan millətimizin oyanışı üçün çalışan oğul və qızlarımız.

Ərdəbil zindanı- Abbas Lisani